غياث الدين منصور دشتكي شيرازي

131

تحفة الفتى في تفسير سورة هل أتى

برمىآورند كه پروردگارا ، نور ودرخشش ما را به كمال رسان وغفران خويش را شامل حالمان ساز كه تو بر هر چيز توانايى . » اينكه فرمود : « آميزه‌اش كافور است » ويژگى آن جام را بيان داشته است . به دو جهت « كافور » را مثال آورده : أولا چون مستلزم سپيدى است كه در ميان ديگر رنگها بيشترين بازتاب را داراست . ودوم به سبب دلپذيريش . هريك از اين ويژگيهاى محسوس مشابه يكى از ويژگيهاى عقلي است . اما رنگ سفيد ازآن‌جهت كه درخشانترين وپاك‌ترين رنگهاست وبه همين دليل ، محبوب‌ترين جامه نزد پيامبر صلّى اللّه عليه وآله جامهء سپيد بود . وچون اين تعقلات نيز از شائبه‌هاى گمان وناخالصىهاى خيال به دور ودر نهايت تابانى وزلالىاند ، آميزهء شراب علم را به كافورى سپيد وصف كردن سزاست . ازطرف ديگر بوى كافور يكى از معطرين رائحه‌هاست وبا هرچه مخلوط گردد به آن بويى دلپذير مىبخشد . ادراك عقلي نيز به مراتب بيش ازآنچه قابل وصف باشد ، همچون عطرى از إفاضات عاليهء الهى است . وباز سزاوار است كه آميزهء شراب علم را به كافورى چنين معطر توصيف نمايد . واگرچه ميان اين دو رائحة ولذّت حاصل از آن دو ، تفاوت بسيار است . اضافه مىكنم كه با همهء اين فوائد ، نكته‌اى لطيف وآشكار در آن ( توصيف ) نهفته است ، بلكه نكته‌هاى لطيف بىشمار ، از جمله اينكه : يكى از خواص كافور ، درمان گرمى كشنده‌اى است كه در طبع شخص ريشه دوانده است واز همين‌رو ، مبتلايان به مرض سل را با كافور يا چيزى مخلوط بدان ، مداوا مىكنند . لذا علوم وفضائل را كه سردكنندهء آتش بىخرديها وأوصاف مشابه آن است ، به كافور مثال مىزند . عبارت « برد يقين » نيز كه شهرتى عمومى دارد مؤيد همين معناست . علاوة بر همهء اينها معتقدم اگر « كأس » مجازا به عنوان افاده‌كنندهء علوم واخلاق فاضله اراده شده باشد در تفسير درهاى ديگر نيز گشوده خواهد شد . و « تفجير » نيز معاني ديگر را بروز مىدهد . مشرق پنجم تفسير آيهء ششم - أوصاف شراب بهشتى آية : عَيْناً يَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَها تَفْجِيراً